พ.ศ. 2556

ชุมชนวิถีพุทธคลองแดน

อ่านเพิ่มเติม

ชุมชนวิถีพุทธคลองแดน

ที่ตั้ง ตำบลคลองแดน อำเภอระโนด จังหวัดสงขลา และตำบลรามแก้ว อำเภอหัวไทร จังหวัดนครศรีธรรมราช
ปีที่ได้รับรางวัล พ.ศ. 2556
ประเภท ชุมชน

ชุมชนคลองแดนเป็นชุมชนโบราณเนื่องจากหลักฐานที่พบ คือ พระพุทธรูปศิลปะแบบศรีวิชัยซึ่งมีมาก่อนการสถาปนาวัดคลองแดนเมื่อ พ.ศ. 2446 อนุมานได้ว่าชุมชนน่าจะเกิดก่อนหลายปี ด้วยลักษณะที่ตั้งซึ่งเป็นแหล่งบรรจบของสามสายน้ำคือ คลองชะอวด คลองหัวไทร และคลองระโนด สามารถล่องเรือสู่ลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลาและอ่าวไทยได้โดยสะดวก ทำให้ชุมชนคลองแดนกลายเป็นศูนย์กลางการแลกเปลี่ยนสินค้าที่สำคัญในพื้นที่

ประมาณ พ.ศ. 2529 สะพานติณสูลานนท์ได้สร้างเสร็จพร้อมถนนสาย 408 ซึ่งเชื่อมระหว่างจังหวัดสงขลาและจังหวัดนครศรีธรรมราชทำให้ผู้คนในชุมชนต่างละทิ้งถิ่นฐานย้ายไปตั้งถิ่นฐานใหม่ในเมือง จนคลองแดนเงียบเหงาทิ้งไว้เพียงบ้านร้าง ซึ่งนำความกังวลมาสู่ท่านเจ้าอาวาสวัดคลองแดน (ท่านมหาปราโมทย์)
ว่าชุมชนนี้จะสูญหายไป จึงได้มาปรึกษานักวิชาการมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัยหลายครั้งตั้งแต่ พ.ศ. 2547 จนกระทั่งใน พ.ศ. 2552 การเคหะแห่งชาติ และมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัยได้ใช้โครงการวิจัยเป็นองค์ความรู้ในการฟื้นฟูชุมชนพร้อมโครงการนำร่อง (Pilot Project) โดยอาศัยความร่วมมือของชาวบ้าน พระ ครู และนักเรียน ตามแนวคิดความสัมพันธ์ของการพัฒนาแบบ บ้าน วัด โรงเรียน

จากความร่วมมือดังกล่าวทำให้การฟื้นฟูชุมชนในช่วงแรกเป็นการฟื้นฟูเรื่องขนบธรรมเนียม ประเพณี และความเชื่อต่าง ๆ และองค์ความรู้เรื่องรูปแบบทางสถาปัตยกรรมพื้นถิ่น โดยชาวชุมชนช่วยกันชำระประวัติศาสตร์ดังกล่าวจากคำบอกเล่าสู่ข้อมูลเชิงบันทึก ทำให้สามารถอนุรักษ์ฟื้นรูปแบบสถาปัตยกรรมดั้งเดิมออกมาได้เป็นสามแบบ คือ สถาปัตยกรรมเรือนแถวไม้ริมน้ำ บ้านริมน้ำ และบ้านไม้ โดยลักษณะเด่นคือทางเดินจะมีสะพานไม้เคียมต่อเชื่อมกันทุกหลัง

ผลจากการอนุรักษ์ดังกล่าวทำให้ชุมชนคลองแดนกลับมามีชีวิตชีวาอีกครั้ง ปัจจุบันชุมชนคลองแดนได้กลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ประเภทชุมชนวิถีพุทธ ซึ่งแสดงถึงความแนบแน่นระหว่างคนในชุมชนกับวัด จาก พ.ศ. 2552 ก่อนการฟื้นฟูชุมชน มีบ้านในคลองแดนเหลือเพียงสามสิบสามหลัง ปัจจุบันได้เพิ่มบ้านเป็นสี่สิบกว่าหลัง บ้านพังได้รับการซ่อมแซม บ้านร้างได้รับการฟื้นฟูกลับมาใช้ใหม่ บ้านใหม่สร้างขึ้นด้วยสถาปัตยกรรมดั้งเดิม ดังที่ครูสายัณห์ เล่าว่าหลังจากการฟื้นฟูแล้วเสร็จลูกหลานครูไม่เคยเอ่ยปากขอให้ครูย้ายไปอยู่ที่ในเมืองกับพวกเขาเลย แต่พวกเขาเสียอีกที่กลับขับรถพาหลานมานอนพักผ่อนที่บ้านครูในวันหยุดสุดสัปดาห์แทน

Khlong Daen Buddhist Community

Location: Tambon Khlong Daen, Amphoe Ranot, Songkhla; and Tambon Ram Kaeo, Amphoe Hua Sai, Nakhon Si Thammarat
Conservation Awarded Date: 2013
Category: Communities

Khlong Daen is an ancient community as seen from archaeological evidence of Srivijaya style Buddha image discovered in the area, dated before the founding of Wat Khlong Daen temple in 1903 thus the community should have been founded long before the temple. Its location is the meeting place of 3 rivers namely Khlong, Cha Uat, Khlong Hua Sai, and Khlong Ranot, which facilitate the transportation to Songkhla Lake and the Gulf of Thailand by waterways. Consequently, Khlong Daen had become an important trade center in the locality.

Around the year 1986, the Tinsulanonda Bridge was completed along with motorway 408 Songkhla-Nakhon Si Thammarat, resulting in the movement of people who left their old villages to live in town until Khlong Daen was abandoned, remaining only empty houses. This incident caused the Abbot of Wat Khlong Daen (Maha Pramot) to worry that the community would be lost, therefore, he consulted with scholars of Rajamangala University of Technology Srivijaya many times from 2004 until 2009. Consequently, the National Housing Authority and Rajamangala University of Technology Srivijaya initiated a research project on community revitalization, and the Pilot Project was carried out by collaboration of local people, monks, teachers, and students, by the concept of “House – Temple- School” relationship-based development.

The first phase of the mentioned project focused on revitalization of customs, traditions, beliefs, and vernacular architecture knowledge base. Accordingly, local people collaboratively revised verbal history to be literally recorded, and categorized vernacular architecture into 3 types: waterfront shophouses, waterfront wooden houses, and wooden houses, of which the unique characteristics are the wooden bridges that connect every house in the community.

The conservation project has been successful in revitalizing Khlong Daen Community. At present, the community has become a conservation-based tourists attraction in the category of Buddhist community according to the close linkage between people and temple. From 2009 that only 33 houses remained in Khlong Daen, now there are over 40 houses. Damaged houses were repaired, deserted houses were renovated and reused, new houses are built in the old style. Mr. Sayan, a teacher, related that “After the revitalization project, my children has stopped asking me to move to their houses in town but, instead, they themselves drive their children back here to stay with me during weekends”.